Vì sao chúng ta mất tập trung?
Có một cô bạn tên là Chăm Viết. Mỗi sáng, cô muốn dành 30 phút tập trung để viết tự do cho đầu óc nhẹ nhõm, bớt lo âu. Nhưng cứ cầm bút viết được 2 dòng, cô lại nhớ ra chưa uống nước. Thêm 3 dòng nữa, cô lại nhớ ra chưa kiểm tra tin nhắn trên Zalo từ đêm qua. Thêm 1 đoạn nữa, cô nghe tiếng cún kêu, thế là đứng lên cho nó ăn. Cứ như vậy, thay vì 30 phút tập trung hoàn thành trang viết, thì cô bạn này mất đến 1 tiếng rưỡi, và điều tệ hơn là sau khi viết xong, cô chẳng nhớ nổi mình đã viết gì.
Bạn có thấy bản thân mình ở đâu đó trong hình ảnh của cô bạn Chăm Viết kia không? Mình cũng vậy. Mình đã trải qua hàng tá ngày viết không tập trung, khiến cho các trang viết... đầy thì đầy, nhưng lại chẳng đủ sâu. Tình trạng tương tự như thế diễn ra với cả những việc khác. Như là khi ngồi làm việc cũng mất tập trung, khiến những task đơn giản nhất cũng tốn cả tiếng trời, đọc sách chỉ 30 phút cũng mất tập trung đọc mãi không nổi 10 trang, xem phim thì mất tập trung đến nỗi xem hết phim rồi chẳng nhớ chi tiết quan trọng nào. Và ngồi học - hoạt động khó nhằn nhất này thì không còn gì để bình luận thêm rồi, rất khó để ngồi yên nổi 5 phút, cứ chốc lát là chộn rộn không yên.
Khi mình học khoá học “Learn How to Learn” trên Coursera, tiến sĩ Barbara Oakly đã giải thích rằng: Khi chúng ta làm một việc mình không thích, hoặc việc khiến ta cảm thấy áp lực, não sẽ kích hoạt vùng cảm nhận đau. Để từ đó, nó tìm cách để tự trấn an ngay lập tức, thông qua những thú vị tạm thời, như lướt điện thoại, đi lại,... Miễn sao mình xao nhãng khỏi việc mình đang phải làm. Và đó cũng chính là lý do mà ta trì hoãn, rồi dẫn đến mất tập trung vào những việc không liên quan khác.
Mình đối chiếu kiến thức này với kinh nghiệm của bản thân mình cũng khá tương tự. Mỗi khi mình bắt đầu mở sổ ra viết, mình nhận diện một số áp lực tồn tại như “kì vọng phải viết thật dài và thật hay”, “áp lực trước một trang giấy trắng, mình chẳng biết nên viết gì”, “băn khoăn thiếu tin tưởng ở ích lợi của viết mỗi ngày này”. Chính vì những áp lực tâm lý đó làm mình mất tập trung. Cứ viết một chút lại muốn bỏ ngang, viết một ngày, rồi đến ngày hôm sau lại chán.
Tương tự như vậy với những khi chúng ta làm việc liên tục, ngồi đọc sách, xem phim, đặc biệt là học tập. Những áp lực, những kỳ vọng, hay cái khó trong quá trình làm đều là lý do khiến chúng ta dễ mất tập trung hơn.
Không chỉ dừng lại ở đó. Bản thân mình khi viết mỗi ngày trong mấy năm qua còn nhận ra một yếu tố khác nữa cũng khiến mình dễ mất tập trung. Đó là thói quen dùng điện thoại, lướt mạng xã hội khiến não liên tục căng thẳng.
Mình thực hiện một “thí nghiệm” với bản thân. Có ngày, sáng mở mắt dậy, mình sẽ rời giường ngay, vệ sinh cá nhân, vận động nhẹ nhàng rồi vào ngồi viết 30 phút. Trì hoãn việc kiểm tra điện thoại càng trễ càng tốt. Lại có ngày, vừa tỉnh dậy là mình dùng điện thoại lướt mạng suốt 20 phút, rồi mới rời giường.
Mình nhận thấy rằng. Việc không dùng điện thoại ngay sau khi ngủ dậy giúp não mình bình tĩnh hơn. Mình dễ bắt đầu làm bất cứ việc gì mình muốn, đơn giản nhất từ việc mở sổ ra, viết trong 30 phút một cách rất là trơn tru, thuận lợi.
Ngược lại thì sao, ngày mà mình dùng điện thoại ngay khi ngủ dậy, mình cảm nhận não bị căng thẳng, chộn rộn. Mình rời giường rồi còn loanh quanh trong phòng không biết nên làm gì tiếp, mình cảm thấy mất động lực, làm gì cũng thấy nặng nề, áp lực, và sự chán chường tăng lên. Khi mình ngồi viết mỗi ngày, não mình cứ liên tục mất tập trung. Một chốc lại nghĩ ra việc gì đó cần làm, một lát lại nhớ ra chuyện cũ buồn phiền nào đó, khiến mình viết kém hiệu quả, và làm những việc khác cũng kém hiệu quả luôn.
Vậy giải pháp ở đây là gì?
Trở lại một chút với khoá “Learn How to Learn”, tiến sĩ Barbara Oakley đã chia sẻ phương pháp đơn giản nhất để giúp chúng ta bớt trì hoãn, dễ tập trung hơn. Đó chính là sử dụng Pomodoro.
Khi mình áp dụng pomodoro, mình nhận ra những ưu điểm của phương pháp này là: Nếu mình bắt đầu với suy nghĩ “chỉ cần tập trung 25 phút thôi”, mình cảm thấy việc viết lách trở nên dễ dàng hơn, tâm lý cũng thoải mái hơn. Từ đó, mình thấy có thể tập trung nhanh hơn ngay từ khi bắt đầu. Thứ hai nữa là, bắt đầu với 1 set 25 phút như tạo bước đà, khi ta hoàn thành bước đầu tiên, ta sẽ muốn bước bước thứ hai, thứ ba và khả năng tập trung cũng theo quán tính đó.
Tuy vậy, sự trì trệ của mình đôi khi vẫn kéo mình xa khỏi pomodoro, và có lẽ, nó cũng không chắc sẽ phù hợp với mọi người ở mọi thời điểm. Mình nhớ có những lúc downmood, mình còn không muốn bắt đầu một set đầu tiên, và có khi trong 25 phút ngắn ngủi ấy, vẫn có những chuyện bất ngờ xen vào làm mình xao nhãng.
Vì thế, bên cạnh ứng dụng pomodoro, mình cố gắng khiến việc viết mỗi ngày trở nên dễ dàng hơn, thú vị hơn, bằng cách mở sẵn sổ đặt ở một góc bàn, khi viết thì cứ viết tự do thôi, không sợ sai, sợ chán, đôi khi, vừa viết vừa vẽ cho trang viết sinh động hơn... Mình cố gắng làm cho bản thân thấy vui vẻ khi viết mỗi ngày. Và mình cũng cố gắng làm thế với những việc quan trọng khác như làm việc hay học ngoại ngữ.
Thêm một tips nữa của mình là trong 25 phút tập trung, mình cách ly bản thân khỏi điện thoại. Điện thoại tắt hết âm thanh thông báo, chỉ để tiếng cho cuộc gọi. Trước khi viết hoặc làm việc, mình cất điện thoại vào tủ, đóng kĩ lại. Cuối cùng là mình đặt giao hẹn với bản thân, khung giờ được chơi điện thoại thoải mái là 11h đến 11h30 sáng. Mình phải thừa nhận với mọi người là có ngày mình làm siêu đúng giao hẹn, cũng có ngày lại thất bại ê chề. Nhưng điều quan trọng là, mình không lấy đó làm thất vọng. Chúng ta đừng bao giờ chìm quá sâu trong sự thất vọng với bản thân. Sai bây giờ thì lúc sau làm lại cho đúng luôn. Điều quan trọng là chúng ta đã không bỏ cuộc, bạn thân mến ạ.
Đó chính là kinh nghiệm của mình để rèn sự tập trung khi viết mỗi ngày nói riêng và những công việc khác nói chúng. Hi vọng chia sẻ của minh hữu ích với bạn ở một góc độ nào đó. Hôm nay, mình chúc bạn viết vui!
Thương gửi bạn, từ Thu.